Schijnzelfstandigheid en de Wet DBA: wat betekent het voor jou?
Geschreven door Ilias Aarrass7 min lezen · Gepubliceerd op · Laatst gecontroleerd op 
In het kort
De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer volledig op schijnzelfstandigheid; in 2026 kunnen daar vergrijpboetes bij opzet bij komen, verzuimboetes legt de dienst dit jaar nog niet op.
- De toets volgt de criteria uit het Deliveroo-arrest: aansturing, inbedding, vervanging, ondernemersrisico en ondernemersgedrag, in samenhang beoordeeld.
- Naheffen kan in beginsel terug tot 1 januari 2025, en bij kwaadwillendheid of het negeren van een aanwijzing tot vijf jaar terug.
- De naheffing van loonheffingen landt bij de opdrachtgever; de zzp'er kan de ondernemersaftrek over die opdracht verliezen.
- Het risico speelt vooral in sectoren waar zzp'ers langdurig in het rooster van één organisatie meedraaien, zoals zorg, onderwijs, beveiliging en kinderopvang.
Schijnzelfstandigheid is een onderwerp waar veel zzp'ers mee te maken krijgen, zeker nu de Belastingdienst sinds 2025 weer volledig handhaaft. Het betekent dat je formeel zzp'er bent, maar feitelijk werkt als een werknemer. Dat kan vervelende gevolgen hebben voor jou en je opdrachtgever. In dit artikel lees je wat het is en hoe je het voorkomt.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier zelfstandig ondernemer bent, maar in de praktijk werkt zoals een werknemer. Bijvoorbeeld als je langdurig voor een opdrachtgever werkt, vaste werktijden hebt, en onder gezag staat zoals een werknemer. De Belastingdienst kan zo'n relatie dan zien als een verkapt dienstverband.
Wat er sinds 2025 is veranderd
Het handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 vervallen: sindsdien handhaaft de Belastingdienst weer volledig. Wat 2026 toevoegt, is dat er vergrijpboetes kunnen volgen als er sprake is van opzet; verzuimboetes legt de Belastingdienst dit jaar nog niet op. Zowel jij als je opdrachtgever kunnen bij een geconstateerde schijnconstructie te maken krijgen met naheffingen en correcties. Het is dus belangrijker dan ooit om aantoonbaar zelfstandig te werken.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Je laat zien dat je echt ondernemer bent door meerdere opdrachtgevers te hebben, je eigen tarieven te bepalen, en je werk zelfstandig in te richten zonder gezagsverhouding. Leg afspraken met je opdrachtgever helder vast, bijvoorbeeld in een overeenkomst van opdracht. Wat daarin hoort, staat in een overeenkomst van opdracht opstellen. Hoe meer je je onderscheidt van een werknemer, hoe sterker je positie.
Wat zijn de gevolgen als het misgaat?
Wordt je werkrelatie als dienstverband gezien, dan kan je opdrachtgever loonheffingen moeten betalen die niet zijn ingehouden, met naheffingen en boetes. Voor jou kan het betekenen dat je je ondernemersaftrek verliest. Twijfel je over een opdracht, laat de constructie dan vooraf beoordelen om verrassingen te voorkomen. Daarnaast is er nieuwe wetgeving voor lage tarieven: zie het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief.
Waar de toets nu op draait
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig. De toets volgt de criteria uit het Deliveroo-arrest: niet één doorslaggevend kenmerk, maar het hele plaatje van hoe er feitelijk wordt gewerkt.
- Aansturing: bepaalt de opdrachtgever hoe, waar en wanneer je werkt?
- Inbedding: is het werk een vast onderdeel van de organisatie, tussen werknemers die hetzelfde doen?
- Vervanging: mag je iemand anders sturen, of moet je het zelf doen?
- Ondernemersrisico: draag je risico bij fouten, wanbetaling en leegloop?
- Ondernemersgedrag: meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen, eigen tarief, zichtbaar naar buiten.
In deze sectoren speelt het het meest
Schijnzelfstandigheid is geen abstract risico dat overal even hard drukt. Het speelt vooral waar zzp'ers langdurig in het rooster van één organisatie meedraaien, tussen werknemers die hetzelfde werk doen: de zorg, het onderwijs, de beveiliging, de kinderopvang en de bezorging. Werk je in zo'n sector, dan is de kans groot dat je opdrachtgevers hun inhuurbeleid al hebben aangescherpt of dat nog gaan doen.
Werk je juist voor veel verschillende klanten aan afgebakende klussen met een eigen tarief, zoals de meeste bouwvakkers, ontwerpers en ontwikkelaars, dan is het risico beduidend kleiner. Ook dan blijft het verstandig om je afspraken goed vast te leggen.
Opdracht risicovol? Dit zijn je opties
Herken je je eigen situatie in de criteria hierboven, dan hoef je niet meteen op te stappen. Er zijn vier routes, oplopend in ingrijpendheid.
- Herstructureer de opdracht: spreek een resultaat met een einddatum af in plaats van doorlopende uren, werk vaker op eigen locatie en met eigen middelen, en leg dat vast zoals beschreven in modelovereenkomsten en de Wet DBA.
- Spreid je omzet: één opdrachtgever die vrijwel al je uren vult, is het grootste rode vlag. Bouw er bewust een tweede en derde klant naast op.
- Bespreek het met je opdrachtgever: die heeft hetzelfde belang, want de naheffing landt bij hem. Samen de afspraken aanpassen is vaak zo geregeld.
- Is het werk feitelijk een baan en wil je die houden, overweeg dan voor die klant deels in loondienst te gaan en je onderneming ernaast te houden voor je overige klanten.
Waar de toets op draait
Of je opdracht standhoudt, hangt af van hoe je feitelijk werkt, niet van wat er in het contract staat. Dit zijn de punten waar de Belastingdienst naar kijkt.
| Punt | Wijst op zelfstandigheid | Wijst op dienstverband |
|---|---|---|
| Gezag | Je bepaalt zelf hoe je het werk doet | Je krijgt aanwijzingen zoals een werknemer |
| Inbedding | Je doet werk dat niet tot de kernactiviteit hoort | Je draait mee in het vaste team en rooster |
| Ondernemerschap | Meerdere opdrachtgevers, eigen materiaal, eigen risico | Eén opdrachtgever, hun spullen, geen risico |
| Vervanging | Je mag je laten vervangen | Het werk moet door jou persoonlijk |
| Beloning | Een tarief dat ondernemersrisico dekt | Een uurtarief rond een cao-loon |
Veelgestelde vragen
Wat is schijnzelfstandigheid precies?
Werken als zzp'er terwijl de arbeidsrelatie feitelijk een dienstverband is: gezag, persoonlijke arbeid en loon. Het contract mag nog zo zelfstandig klinken; de praktijk telt.
Wordt er in 2026 gehandhaafd?
Ja, sinds 1 januari 2025 volledig. In 2026 volgen naheffingen met terugwerkende kracht tot die datum; verzuimboetes blijven dit jaar nog uit, vergrijpboetes bij opzet niet.
Wie krijgt de rekening bij een constatering?
De opdrachtgever: die had loonheffingen moeten inhouden. Voor de zzp'er kan de zelfstandigenaftrek over die opdracht vervallen, en opdrachtgevers worden voorzichtiger met inhuur.
Hoe toets ik mijn eigen opdracht?
Loop de Deliveroo-criteria langs: aansturing, inbedding, vervanging, risico en ondernemersgedrag. Scoor je op de meeste punten als werknemer, dan is het tijd om de opdracht anders in te richten.
Helpt een hoog uurtarief tegen schijnzelfstandigheid?
Het is één van de omstandigheden die meewegen, geen vrijbrief. Een hoog tarief met volledige inbedding en gezag blijft een dienstverband; het hele plaatje beslist.
Wat kan ik praktisch doen om zelfstandig te blijven?
Meerdere opdrachtgevers naast elkaar, resultaatafspraken in plaats van roosters, eigen materiaal en tarief, vervangbaarheid vastleggen én benutten, en aansprakelijkheid voor je eigen fouten dragen. Zie ook zzp inhuren of loondienst.
Bronnen
- Handhaving op arbeidsrelaties: volledig sinds 1 januari 2025Belastingdienst · belastingdienst.nl
Bronnen gecontroleerd op
Dit artikel geeft algemene informatie op basis van de regels zoals bekend voor 2026 en vervangt geen persoonlijk fiscaal advies. Voor jouw specifieke situatie kijken we graag met je mee.
