Btw-vrijstelling voor onderwijs: wanneer geldt die en wat doet CRKBO?
Geschreven door Ilias Aarrass7 min lezen · Gepubliceerd op · Laatst gecontroleerd op 
In het kort
Beroepsonderwijs is vrijgesteld van btw als de aanbieder in het CRKBO staat, en dat register kent twee varianten: docenten zijn alleen vrijgesteld als onderaannemer, instellingen ook rechtstreeks aan de markt.
- Wettelijk geregeld onderwijs en bijles aan leerlingen van het reguliere onderwijs zijn ook zonder CRKBO-registratie vrijgesteld.
- Een workshop met vooral een recreatief of teamkarakter en coaching zonder opleidingsprogramma zijn belast met 21 procent.
- Bij vrijgestelde omzet vervalt je recht op aftrek van voorbelasting; bij gemengde omzet verdeel je die naar verhouding.
- Een CRKBO-registratie werkt niet met terugwerkende kracht: facturen van vóór je inschrijving blijven belast.
Geef je les, training of bijles, dan is de eerste vraag niet wat je tarief is, maar of je btw moet rekenen. Onderwijs kent namelijk een eigen btw-vrijstelling, en die pakt per situatie anders uit: dezelfde training kan vrijgesteld zijn als je hem voor een erkende opleider verzorgt, en belast met 21 procent als je hem rechtstreeks aan een bedrijf verkoopt. Wie zich daar niet in verdiept, rekent jarenlang het verkeerde tarief en komt daar meestal pas bij een controle achter. Dit artikel legt uit welke vormen van onderwijs vrijgesteld zijn, wat de twee CRKBO-registers betekenen, en wat een vrijstelling met je btw-aftrek doet.
Welk onderwijs is vrijgesteld?
De vrijstelling kent een paar duidelijke categorieën. Wettelijk geregeld onderwijs is vrijgesteld: het onderwijs dat scholen, mbo's, hogescholen en universiteiten geven op grond van de onderwijswetten. Algemeen vormend onderwijs aan kinderen en jongeren is dat ook, net als bijles en examentraining die aansluit op dat reguliere onderwijs. Beroepsonderwijs is vrijgesteld als de aanbieder in het CRKBO staat, het register dat speciaal voor die vrijstelling bestaat.
Daarbuiten geldt gewoon 21 procent. Een workshop die vooral vermaak of teambuilding is, coaching zonder opleidingskarakter, advies dat je onderweg meegeeft en een training van een niet-geregistreerde aanbieder aan een bedrijf zijn belast. Het gaat dus niet om hoe leerzaam iets voelt, maar om de vorm: is dit onderwijs in de zin van de wet, en door wie wordt het gegeven?
| Situatie | Btw |
|---|---|
| Les op een school of hogeschool, via de instelling | Vrijgesteld |
| Bijles of examentraining aan leerlingen van regulier onderwijs | Vrijgesteld |
| Beroepsopleiding door een aanbieder in het CRKBO | Vrijgesteld |
| Training aan een bedrijf zonder CRKBO-registratie | 21% |
| Workshop met vooral een recreatief of teamkarakter | 21% |
| Coaching of advies zonder opleidingsprogramma | 21% |
Twee CRKBO-registers, twee uitkomsten
Het CRKBO kent een register docenten en een register instellingen, en dat verschil is groter dan het lijkt. Sta je in het docentenregister, dan geldt de vrijstelling alleen voor beroepsonderwijs dat je als onderaannemer voor een onderwijsinstelling verzorgt. Verkoop je dezelfde cursus rechtstreeks aan een bedrijf of aan particulieren, dan reken je 21 procent.
Sta je in het instellingenregister, dan is al je beroepsonderwijs vrijgesteld, ook wat je rechtstreeks aan de markt verkoopt. Voor dat register gelden zwaardere eisen, met een audit op je opleidingsprogramma, je informatievoorziening en je klachtenregeling. Voor wie trainingen als hoofdactiviteit heeft, is dat meestal de registratie die past; voor wie af en toe als gastdocent invalt, volstaat het docentenregister.
Wat een vrijstelling je kost
Vrijgesteld werken klinkt aantrekkelijk, maar het heeft een prijs: over vrijgestelde omzet mag je geen voorbelasting aftrekken. De btw op je laptop, je lesmateriaal, je website, je huur en je cursussen is voor jou dan een kostenpost. Werk je vooral voor bedrijven die de btw toch terugvragen, dan levert de vrijstelling je klant niets op en kost hij jou wel je aftrek.
Andersom is de vrijstelling juist goud waard als je lesgeeft aan particulieren, aan scholen of aan zorginstellingen: die kunnen de btw niet terugvragen, dus je bent voor hen 21 procent goedkoper zonder dat je zelf minder verdient. De afweging hangt dus volledig af van je publiek. Zie ook btw-vrijstelling versus nultarief voor het principiële verschil tussen die twee.
Heb je kort geleden een grote investering gedaan waarop je de btw hebt afgetrokken, bijvoorbeeld een verbouwing van je leslokaal, en stap je daarna over naar vrijgestelde omzet, dan kan een deel van die btw herzien moeten worden. Zie btw-herziening bij investeringen.
Rekenvoorbeeld: dezelfde training, twee routes
- Training van 2 dagen, jouw prijs
- € 2.000
- Rechtstreeks aan een bedrijf, zonder vrijstelling
- € 2.420 inclusief btw, netto kosten klant € 2.000
- Rechtstreeks aan particulieren, zonder vrijstelling
- € 2.420 en die btw krijgen zij niet terug
- Zelfde training vrijgesteld
- € 2.000, geen btw
Uitkomst: Voor een zakelijke klant maakt de vrijstelling geen verschil in kosten. Voor particulieren scheelt het € 420 op dezelfde training. Daar staat tegenover dat je bij vrijgestelde omzet de btw op je eigen kosten niet meer terugkrijgt.
Gemengde omzet en je administratie
De meeste zelfstandige docenten hebben beide: vrijgestelde lessen via instellingen en belaste trainingen of advies daarnaast. Houd die twee stromen in je boekhouding apart, want je hebt ze nodig om je voorbelasting te verdelen. Kosten die alleen bij je belaste werk horen, trek je volledig af; gemengde kosten verdeel je naar verhouding. De rekenwijze staat in btw splitsen bij belaste en vrijgestelde omzet.
Zet op elke vrijgestelde factuur waarom je geen btw rekent, bijvoorbeeld een verwijzing naar de onderwijsvrijstelling en je CRKBO-registratie. Een factuur zonder btw en zonder uitleg roept vragen op bij de administratie van je opdrachtgever, en bij een controle moet jij de vrijstelling kunnen onderbouwen. Meer over de branche als geheel lees je in boekhouding voor zzp'ers in het onderwijs.
Veelgestelde vragen
Moet ik in het CRKBO staan om vrijgesteld les te geven?
Voor beroepsonderwijs wel. Voor wettelijk geregeld onderwijs en voor bijles aan leerlingen van het reguliere onderwijs geldt de vrijstelling ook zonder registratie.
Wat is het verschil tussen het docenten- en het instellingenregister?
Met het docentenregister is alleen je werk als onderaannemer voor een onderwijsinstelling vrijgesteld. Met het instellingenregister is al je beroepsonderwijs vrijgesteld, ook rechtstreeks aan bedrijven en particulieren.
Mag ik de btw op mijn lesmateriaal aftrekken?
Alleen voor zover het bij belaste omzet hoort. Bij volledig vrijgestelde omzet vervalt je recht op aftrek; bij gemengde omzet verdeel je de voorbelasting naar verhouding.
Is een workshop van een dag ook onderwijs?
Alleen als het een beroepsopleiding is en je in het CRKBO staat. Een workshop met vooral een recreatief of teamkarakter is belast met 21 procent, hoe leerzaam hij ook is.
Bronnen
- Welk onderwijs is vrijgesteld van btwBelastingdienst · belastingdienst.nl
- Beroepsopleidingen en het CRKBO-registerBelastingdienst · belastingdienst.nl
- Het register kort toegelichtCRKBO · crkbo.nl
Bronnen gecontroleerd op
Dit artikel geeft algemene informatie op basis van de regels zoals bekend voor 2026 en vervangt geen persoonlijk fiscaal advies. Voor jouw specifieke situatie kijken we graag met je mee.
