Scheiden met een eigen onderneming: waar je op moet letten

Valt je onderneming in de verdeling?

Dat hangt af van je huwelijksvorm. Ben je getrouwd in gemeenschap van goederen, dan hoort de waarde van je onderneming tot die gemeenschap en heeft je ex er in beginsel recht op de helft van. Trouwde je na 2018 zonder voorwaarden, dan geldt de beperkte gemeenschap: wat je vóór het huwelijk al had blijft van jou, en wat tijdens het huwelijk is opgebouwd wordt gedeeld. Met huwelijkse voorwaarden of een samenlevingscontract is het de tekst van die afspraken die bepaalt wat er gebeurt.

Ook als de onderneming buiten de gemeenschap valt, kan er een verrekening nodig zijn. Werkte je al die jaren in je eigen zaak zonder er een redelijk salaris uit te halen, terwijl het huishouden wel van dat inkomen moest leven, dan kan er een vergoeding aan de gemeenschap verschuldigd zijn. Was je partner meewerkend in de zaak, zie dan ook meewerkende partner en de meewerkaftrek, want die rol speelt mee in de afwikkeling.

Hoe de waarde van je onderneming wordt bepaald

De boekwaarde op je balans is bijna nooit de waarde die in een scheiding wordt gebruikt. Het gaat om de waarde in het economisch verkeer: wat een koper zou betalen. Daar zitten dus stille reserves in, bijvoorbeeld een bus of een pand dat meer waard is dan de boekwaarde, en soms goodwill. Hoe die waarde tot stand komt staat in je eenmanszaak verkopen en goodwill.

Bij een eenmanszaak die volledig op jouw persoon leunt, is er vaak minder goodwill dan je ex verwacht: een opvolger koopt geen klantenbestand als de klanten voor jou komen. Omgekeerd kan een praktijk met contracten en vaste omzet wel degelijk waarde hebben. Een onafhankelijke waardering voorkomt een eindeloze discussie, en het scheelt vaak meer dan het kost.

Belangrijk is ook de latente belasting. In de waarde van je onderneming zit nog een toekomstige belastingschuld, want zodra je stopt of verkoopt reken je af over de stille reserves. Bij de verdeling hoort daar rekening mee te worden gehouden, anders betaal je je ex uit over een bedrag waar jij later nog belasting over moet betalen.

Fiscaal partnerschap en de aangifte in het jaar van scheiden

Je bent fiscaal partner tot het moment dat je uit elkaar gaat: de scheiding moet zijn aangevraagd én jullie moeten niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven. Tot die datum mag je in het jaar van scheiden nog kiezen om het hele jaar als fiscaal partner aangifte te doen. Dat kan voordelig zijn of niet, afhankelijk van hoe jullie inkomens zich verhouden en welke aftrekposten er zijn. Lees de hoofdregels in fiscaal partner als zzp'er.

Let op de toeslagen en de voorlopige aanslag. Verandert je huishouden, dan verandert je recht op toeslagen meteen, en dat moet je zelf doorgeven. Betaal of ontvang je partneralimentatie, dan is dat voor de betaler een persoonsgebonden aftrek en voor de ontvanger belast inkomen. Kinderalimentatie is niet aftrekbaar. Reken dat door in je voorlopige aanslag, anders krijg je later een verrassing.

Voorkomen dat je moet afrekenen

De belangrijkste fiscale valkuil is dat de verdeling wordt gezien als een overdracht van je onderneming. Gaat de onderneming bij de verdeling naar één van jullie, dan bestaan er regels om dat zonder directe afrekening te doen, mits degene die de zaak krijgt hem voortzet en de oude boekwaardes overneemt. Wordt het verkeerd vastgelegd, dan reken je af over je stille reserves en goodwill zonder dat er geld binnenkomt om die belasting te betalen.

Praktisch betekent dat: laat de fiscale uitwerking zien aan je boekhouder voordat het echtscheidingsconvenant wordt ondertekend. Een paar regels in dat convenant bepalen hoe de Belastingdienst het bekijkt. Moet je je ex uitkopen en kun je dat niet uit de kas betalen, dan speelt dat ook in de waardering mee; spreek dan een termijn af in plaats van een bedrag ineens.

Zet verder de administratieve kant op orde. Een gezamenlijke rekening die ook zakelijk werd gebruikt, een auto op naam van je ex die jij zakelijk reed, een werkruimte in de woning die verkocht wordt: het zijn allemaal posten die in je boekhouding staan en die bij de scheiding veranderen. Houd privé en zakelijk gescheiden vanaf dat moment extra strikt, dan is het later goed uit te leggen.

1. Zoek uit welke huwelijksvorm geldt en wat dat betekent voor je onderneming.
2. Laat de onderneming waarderen en neem de latente belasting mee in de verdeling.
3. Leg de overdracht of voortzetting fiscaal correct vast vóór ondertekening.
4. Pas je voorlopige aanslag en je toeslagen aan op je nieuwe situatie.
5. Scheid de gezamenlijke rekeningen, verzekeringen en abonnementen van je zakelijke administratie.

Veelgestelde vragen