Debet en credit: dubbel boekhouden in gewone taal

Twee kanten die altijd gelijk zijn

Dubbel boekhouden betekent dat elke gebeurtenis op twee plekken wordt vastgelegd: waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat. Die twee kanten heten debet en credit, en ze zijn in elke boeking samen even groot. Daarom valt het op als er iets niet klopt: als je balans niet in evenwicht is, is er een kant vergeten.

Debet staat links en credit rechts. Een toename van wat je bezit, zoals geld op de bank of een vordering op een klant, boek je debet. Een toename van wat je ergens vandaan haalt, zoals omzet, een schuld of je eigen vermogen, boek je credit. Kosten staan debet, opbrengsten credit. Meer over welke rekeningen er zijn staat in grootboekrekeningen en je rekeningschema.

De vier boekingen die je het vaakst nodig hebt

Begin met je verkoopfactuur. Je stuurt een factuur van € 1.000 plus € 210 btw. Je klant moet je € 1.210 betalen, dus je vordering stijgt: debiteuren € 1.210 debet. Daar tegenover staat € 1.000 omzet en € 210 btw die je nog moet afdragen, dus allebei credit. Betaalt de klant, dan boek je bank € 1.210 debet en debiteuren € 1.210 credit; de vordering verdwijnt.

Een inkoopfactuur werkt gespiegeld: kosten debet, de btw die je mag terugvragen debet, en de schuld aan je leverancier credit. En de boeking waar veel mensen op vastlopen: een privéopname. Die boek je als privé debet en bank credit. Je winst verandert er niet door, want een opname is geen kostenpost; het is je eigen geld dat je uit de onderneming haalt. Zie privéopname en privéstorting.

Waarom dit helpt bij je btw en je balans

Als je ziet hoe de btw via een eigen rekening loopt, snap je ook waarom je btw-aangifte en je omzet op elkaar moeten aansluiten. De btw die je factureerde staat credit op je btw-rekening, de btw die je terugvraagt staat debet, en het verschil is wat je afdraagt. Loopt dat uit elkaar, dan zit er een factuur met een verkeerd tarief of een ontbrekende boeking tussen. Hoe je die controle doet staat in btw controleren voor je aangifte indient.

Hetzelfde geldt voor je balans. Een balans die niet sluit, komt bijna altijd door een boeking waarvan één kant mist of waarbij debet en credit niet gelijk zijn. En een balans die wel sluit maar waarin je debiteuren te hoog staan, betekent dat je betalingen niet hebt afgeletterd. Lees de balans en winst-en-verliesrekening lezen om te zien hoe die twee overzichten samenhangen.

Veelgemaakte fouten

De drie fouten die het vaakst voorkomen: een privéopname als kosten boeken, een betaling boeken als nieuwe omzet terwijl de factuur al geboekt was, en de btw op een inkoopfactuur vergeten te splitsen zodat het brutobedrag als kosten blijft staan. Alle drie zie je terug in een balans die niet logisch is: te hoge kosten, te hoge omzet of een btw-rekening die niet aansluit.

Werk je met een spreadsheet in plaats van een pakket, dan houd je in de praktijk meestal een enkele administratie bij: alleen in- en uitgaven. Dat mag voor een kleine eenmanszaak, maar je mist de controle die dubbel boekhouden geeft. Hoe je dat verstandig inricht staat in boekhouden in Excel, en wanneer een pakket beter is in een boekhoudprogramma kiezen.

• Elke boeking heeft twee kanten die samen gelijk zijn; is dat niet zo, dan mist er iets.
• Kosten en bezittingen staan debet, opbrengsten en schulden credit.
• Een privéopname raakt je winst niet, alleen je eigen vermogen.
• Splits bij elke inkoopfactuur het bedrag en de btw, anders klopt je aangifte niet.

Veelgestelde vragen